تشخیص دنگی؛ چه چیزی را بررسی میکنیم؟
ویروس دنگی (DENV) را میتوان با بررسی سه نشانگر اصلی شناسایی کرد:
- RNA ویروس: با روشهای مولکولی مانند RT-PCR
- آنتیژن NS1: با روشهایی مانند ELISA یا تست سریع (RDT)
- آنتیبادیهای IgM و IgG: با آزمایشهای سرولوژیک
انتخاب روش مناسب به مرحله بیماری، زمان نمونهگیری و هدف آزمایش بستگی دارد.
نکته کلیدی: یک روش تشخیصی واحد برای تمام مراحل عفونت مناسب نیست.
زمان نمونهگیری، عامل تعیینکننده
در ۷ روز نخست پس از شروع علائم:
- RT-PCR یا سایر روشهای NAAT برای شناسایی RNA ویروس
- بررسی آنتیژن NS1 با ELISA یا تست سریع
پس از روز هفتم:
- آزمایش IgM برای بررسی پاسخ آنتیبادی
- در موارد لازم، بررسی نمونه دوم با فاصله ۱۰ تا ۱۴ روز
بازه شناسایی نشانگرها میتواند تحتتأثیر نوع عفونت و روش آزمایش قرار گیرد.
نکته: منفی بودن یک آزمایش، بهویژه اگر در زمان نامناسب انجام شده باشد، لزوماً عفونت دنگی را رد نمیکند.
تفسیر نتایج؛ عفونت اولیه یا ثانویه؟
الگوی نشانگرهای آزمایشگاهی در عفونت اولیه و ثانویه دنگی متفاوت است.
- عفونت اولیه: RNA ویروس و NS1 در مرحله حاد قابلشناساییاند؛ IgM افزایش مییابد و IgG معمولاً دیرتر ظاهر میشود.
- عفونت ثانویه: IgG میتواند سریعتر افزایش یابد؛ IgM ممکن است کمتر باشد و شناسایی NS1 نیز دشوارتر شود.
واکنش متقاطع آنتیبادیها با سایر ارتوفلاویویروسها میتواند تفسیر سرولوژی را پیچیده کند.
نتیجه: تفسیر دقیق باید بر اساس زمان شروع علائم، نوع آزمایش، وضعیت بالینی و شرایط اپیدمیولوژیک انجام شود.
فراتر از تشخیص؛ پایش ژنومی دنگی
آزمایشهای دنگی علاوه بر تشخیص بیمار، در بررسی طغیانها و پایش اپیدمیولوژیک نیز کاربرد دارند.
- RT-PCR چندگانه: کمک به افتراق سروتیپهای ویروس
- PRNT: بررسی آنتیبادیهای خنثیکننده اختصاصی سروتیپ
- توالییابی نسل جدید (NGS): بررسی ژنوم و تنوع ژنتیکی ویروس
انتخاب روش باید متناسب با هدف بررسی، امکانات آزمایشگاه و الزامات کیفیت و ایمنی زیستی باشد.
جمعبندی: تشخیص معتبر دنگی به انتخاب آزمایش مناسب، نمونهگیری در زمان درست و تفسیر علمی نتایج وابسته است.
