۱. علائم و تظاهرات بالینی

ویروس اپشتین–بار، یا Human gammaherpesvirus 4، از طریق بزاق منتقل می‌شود و پس از عفونت اولیه به‌صورت نهفته عمدتاً در لنفوسیت‌های B باقی می‌ماند. عفونت کودکان غالباً بدون علامت یا خفیف است؛ در نوجوانان و بزرگسالان ممکن است مونونوکلئوز عفونی ایجاد کند .

دوره کمون مونونوکلئوز معمولاً حدود ۴ تا ۶ هفته است. تابلوی کلاسیک شامل تب، فارنژیت/تونسیلیت و لنفادنوپاتی به‌ویژه در زنجیره خلفی گردن است. خستگی شدید، بی‌حالی، سردرد، میالژی، بزرگی طحال، هپاتومگالی و پتشی کام نیز دیده می‌شوند. بثورات پوستی ممکن تحت تاثیر دارو ایجاد شود .

نشانه‌های هشدار شامل درد ناگهانی ربع فوقانی چپ شکم یا شانه چپ/ تنگی نفس یا انسداد راه هوایی ناشی از بزرگی لوزه‌ها، زردی شدید، اختلال هوشیاری و علائم عصبی است و نیازمند ارزیابی فوری هستند .

۲. عوارض و تظاهرات غیرمعمول

عوارض شناخته‌شده شامل درگیری کبدی با افزایش آنزیم‌های کبدی، ترومبوسیتوپنی، کم‌خونی همولیتیک خودایمنی، عوارض عصبی مانند مننژوانسفالیت یا سندرم گیلن–باره، انسداد راه هوایی و به‌ندرت پارگی طحال است. در بیماران دچار نقص ایمنی، طیف بیماری می‌تواند شدیدتر و همراه با اختلالات لنفوپرولیفراتیو باشد.

عفونت فعال مزمن EBV (CAEBV) یک اختلال نادر و جدی، اغلب با درگیری سلول‌های T یا NK، است؛ تب طولانی، هپاتواسپلنومگالی، لنفادنوپاتی، التهاب ارگان‌ها و EBV DNA بالا می‌توانند مطرح‌کننده باشند. تشخیص آن صرفاً با PCR مثبت یا خستگی طولانی‌مدت ممکن نیست و نیازمند معیارهای بالینی، ویروس‌شناختی و شناسایی سلول‌های آلوده است.

۳. پاتوژنز و ارتباط با سرطان

EBV یک هرپس‌ویروس DNA دو‌رشته‌ای پوشش‌دار است که در سلول‌های اپی‌تلیال و B تکثیر می‌یابد و برنامه‌های مختلف نهفتگی ژنی دارد. ژن‌ها و پروتئین‌هایی مانند EBNA1، EBNA2، LMP1 و LMP2 در بقای سلولی، پیام‌رسانی و فرار ایمنی نقش دارند؛ الگوی بیان آنها بسته به نوع بیماری متفاوت است.

بدخیمی‌های با ارتباط علّی تثبیت‌شده یا شناخته‌شده با EBV شامل لنفوم بورکیت ، برخی لنفوم‌های B و T/NK، اختلالات لنفوپرولیفراتیو پس از پیوند (PTLD)، کارسینوم نازوفارنکس و زیرگروه EBV-مثبت آدنوکارسینوم معده هستند. مثبت بودن سرولوژی به‌تنهایی به معنی سرطان یا پیش‌سرطان نیست .